Verandermanagement

Militaire aanpak terrorisme is zinloos

Instabiliteit aanpakken via bestrijden van overbevolking, woestijnvorming en economische uitzichtloosheid
Riens Meijer (12-02-2010)

De Afghaanse crisis sluimerde al tientallen jaren. De problemen zijn extreem. Afghanistan kampt met ernstige ecologische problemen door droogte, woestijnvorming, overbegrazing, bodemerosie, verslechtering van de bodemkwaliteit en ontbossing. Het land ligt geïsoleerd in de bergachtige binnenlanden van Centraal- Azië. De bevolking verdrievoudigde sinds 1950 van 8 naar ruim 25 miljoen. Maar liefst twee derde is jonger dan 25. Jonge mannen, vooral als ze verarmd zijn en geen uitzicht hebben op vast werk, zijn voer voor machtswellust van politieke demagogen.

Afghanistan staat model voor wanhopige arme landen waar armoede, overbevolking en milieuschade tientallen jaren onbelemmerd kunnen voortwoekeren. Het grootste instabiele gebied is de strook met woestijnlanden die van Afrika via het Midden- Oosten naar Centraal- Azië loopt.

Al deze landen worden getroffen door problemen die militairen niet kunnen oplossen: een uitzonderlijke hoge bevolkingsgroei, een jongerenpiek , een ernstige aantasting van milieu en gebrek aan economische alternatieven. Armoedeval en instabiliteit nemen toe naarmate de wereld langer wacht met een zinvolle oplossing. Geen van de genoemde problemen kunnen rijke landen militair naar tevredenheid oplossen.

Militaire opvattingen lijken nog steeds bepaald door de visie van een ‘industrieel conflict’ tussen enorme legers zoals in wereldoorlogen. We geven zo echter geld uit aan zaken die tot tragedie en frustratie leiden, niet tot echte nationale en internationale veiligheid.

In een wereld waarin grenzen vervagen en risico's in afgelegen gebieden tot directe problemen kunnen leiden, is de strijd tegen de wereldwijde armoede en de bevolkingsdynamiek een primaire en zeer urgent geworden. Niet alleen als morele opdracht, maar ook omdat de wereldwijde veiligheid dat vereist.

De afgelopen 250 jaar laat een opmerkelijke bevolkingsexplosie zien, met nu de hoogste vruchtbaarheidscijfers in de armste landen. Volgens de gang van de demografische transitie moet eerst het kindersterftecijfer dalen voordat het totale vruchtbaarheidscijfer daalt. Malaria is de dodelijkste infectieziekte bij Afrikaanse kinderen en veroorzaakt circa 3 miljoen sterfgevallen per jaar en tot circa één miljard ziekenhuisopnamen. In dat deel van Afrika waar malaria wordt overgebracht, zijn driehonderd miljoen slaapplekken. Die moeten worden beschermd met muskietennetten.

De kosten van de nieuwste generatie muskietennetten, die vijf jaar meegaat, voor alle slaapplaatsen in de betrokken Afrikaanse regio’s bedragen circa $1,5 mrd. De defensieuitgaven van de VS voor één dag zijn voldoende om muskietenbescherming tegen malaria te garanderen voor elke slaapplek in Afrika voor vijf jaar.

Dit voorbeeld laat zien hoe de vicieuze cirkel van armoede kan worden doorbroken. Met de daling van kindersterfte daalt het vruchtbaarheidscijfer en uiteindelijk bevolkingsomvang, armoede en geweld. Op grond van dit soort gegevens en analyses moet de politiek het Nederlandse buitenlandse beleid heroverwegen.